Savadhan's Blog


आपणही हे करू शकता ! U can do it !

आपणही हे करू शकता ! U can do it !
अनेकदा काही कारणामुळे झोप येईनाशी होते तेव्हा हा प्रयोग मी आजही करतो.अर्थात सगळ्यांनी हाच प्रयोग करावा असं मी म्हणणार नाही, पण ज्यांना अंकगणितात रस असेल त्यांनी जरूर करुन पहायला काहीही हरकत नाही. इतरांनी दुसरा एखादा मार्ग शोधावा.
मी मनातल्या मनात एक ते पंचवीस पर्यंतचे वर्ग म्हणत राहतो.मला वाटतं हे सगळ्यांना सहज जमत असावं. तरी माहितीसाठी म्हणून ते येथे देतो.[sqs of nos 1 to 25 learn by heart which generates great fun ! see how?]
1×1=1square=01, 2×2=2sq=04, 3×3=3sq=09, 4×4=4sq=16. 5×5=5sq=25, 6×6=6sq=36, 7×7=7sq=49, 8×8=8sq=64, 9×9=9sq=81, 10×10=10sq=100, 11×11=11sq=121, 12×12=12sq=144, 13×13=13sq=169, 14×14=196, 15×15=225, 16×16=256, 17×17=289, 18×18=324, 19×19=361,20×20=400, 21×21=441, 22×22=484, 23×23=529, 24×24=576, 25×25=625. [Try to remember all these squres of the nos 1 to 25 or 25 to 1 in any direction.]
वर एक ते पंचवीस पर्यंतच्या संख्यांचे वर्ग दिले असून त्यातील एकक आणि दशकाचे अंक ठळक दाखवले आहेत.ठळक अंक स्वतंत्रपणे आठवता आले पाहिजेत तसेच या सर्व वर्ग संख्या उलट-सुलट व आपल्याला जेव्हा गरज असेल तेव्हा आठवता येणं हे या खेळाचं मर्म आहे. लहानपणी माझ्या वडिलानी पावकी,निमकी, पाऊणकी, दीडकी शिकवली होती आणि ती पाठ करून घेतली होती. वडिलांना अडिचकी आणि औटकी पण येत असे.परवचा रोजच म्हणावा लागे.त्यामुळे त्याच धर्तीवर मी या संख्यांचे वर्ग तोंडपाठ केले.ती रीत पुढीलप्रमाणे.
बे दुणे चार,तिन त्रिक नऊ,चार चोक सोळा,पाचा पाचा पंचविस, साहीसाहीछत्तीस, सातीसाती एकोणपन्नास, आठीआठी चौसष्ठ, नवेनवे एक्याऐंशी,दाहीदाही शंभर,अक्रेअक्रे एकवीसाशे,बारंबारे चव्वेचाळाशे, तेरंतेरे एकोणसत्तराशे,चौदंचौदे शहान्नवाशे,पंधरंपंधरे पंचवीस दोन,सोळंसोळे छप्पन दोन,सतरंसत्रे एकोणनव्वद दोन, आठरंआठरे चोविस तीन,एकोणीस वर्गे एकसष्ट तीन,वीसवर्गे चारशे,एकविस वर्गे एक्केचाळीस चार,बावीस वर्गे चौरयाऐंशी चार,तेविसवर्गे एकोणतिस पाच,चौविस वर्गे शहाहत्तर पाच,पंचविस वर्गे पंचविस सहा. येथे आपण एकक.दशक स्थानचे अंक एकत्र वाचून शतक,सहस्र स्थानचे अंक एकत्र वाचतो हे ध्यानात घेणे महत्वाचे आहे.या पद्धतीचा आपल्याला मनातल्या मनात गणिती क्रिया करताना खूप उपयोग होतो.गणिताच्या अभ्यासकास यात विशेष असं काही जाणवणार नाही.वैदिक गणिताच्या अभ्यासकासही यात विशेष काही वाटणार नाही.
एकदा ही तयारी झाली की मग तुम्हाला शंभर पर्यंतच्या संख्याचे वर्ग अगदी सहजपणे भराभर मांडता येऊ शकतात किंवा सहज तोंडी आठवू शकता.इतकेच काय यापुढेही मोठमोठ्या संख्यांचे वर्ग आपण पुरेसा सराव झाला कि सांगू शकतो. कसे ते पहा.
“एक ते पंचविस आणि पंचविस ते एक” असे उलट-सुलट शंभरपर्यंयतच्या या वर्गसंख्या एकमेकाशी निगडित असतात हे पक्के ध्यानात घ्यावे.ठळक अंक तसेच ठेऊन उरलेल्या अंकावर मनात प्रक्रिया करून थेट उत्तर मांडावयास शिकणे किंवा सांगायला शिकणे महत्वाचे आहे. अशा आकडेमोडीच्या सरावामुळे मेंदू तरतरीत राहून तो कार्यक्षम होतो,स्मरणशक्तीत वाढ होण्यास मदत होते, असं माझे वडील मला सांगत असत.
आता 26×26=676 शहात्तर सहा म्हणजेच सहाशे शहात्तर.मनातल्या मनात पंचविस अन् एक सव्विस आणि पंचविस वजा एक चोविस ध्यानात घेऊन, चोविस वर्गे “शहात्तर पाच” पैकी पाच मध्ये एक मिळवून सहा येतील, मग म्हणा सव्विस वर्गे–>शहात्तर सहा.
मनांतील हि क्रिया कशी घडते ते [english]आकडे मांडून पाहूया–[
1] 26sq–>[25+1]–>[25-1]=24—>24sq “शहात्तर पाच”,यातील [5+1]=6, मनात म्हणा”शहात्तर सहा”,
26sq–>6 76.
2] 27sq–>25+2–>25-2=23sq “एकोणतिस पाच”यातील 5+2=7,मनात म्हणा “एकोणतिस सात”
27sq–>7 29.
3] 28sq–>25+3–>25-3–>22–>22sq–>चौरयाऐंशी चार,–>4+3–>7,–>मनात चौरयाऐंशी सात,
28sq–>7 84
4] 29sq–>25+4–>25-4–>21–.21sq–> [ ]4–>4+4–>8–>मनात 8 [ 41 ],29sq—>8 41
5] 31sq–>25+6–>25-6–>19,19sq–>[ ] 3–>3+6–>9–मनात 9[61]= 9 61
6] 32sq–>25+7–>25-7–>18sq–>[ ]3–>3+7–>10–मनात10[24]= 10 24
7] 33sq–>25–>8–>17–>[ ]2–>2+8–>10[ 89]—मनात10 89
8] 34sq–>25–9–>16–>[ ]2–>2+9–11[56]–मनात 11 56
9] 35sq–>25–10–>15–>[ ]–2+10–मनात 12 25
याप्रमाणे आपण पन्नास पर्यंतच्या संख्याचे वर्ग सहज करू शकतो.येथे पंचविस ही संख्या पायाभूत संख्या समजलेली आहे.५०ते१०० पर्यंतच्या संख्यांचे वर्ग थोडासा बदल करुन अगदी सहज तोंडी करता येतात.४० ते ७५ या संख्यांचे वर्ग करताना ५० या संख्येचा उपयोग करुन वर्ग करणे सोपे जाते.पण यास बराच सराव करावा लागतो.
उदा-४१वर्ग–>२५ अन् सोळा=४१,मनात धरा १६. आता ४१अन् नऊ=५०,मनात ९चा वर्ग८१धरा.४१चा वर्ग=१६ ८१.
४६वर्ग–>२५अन् २१=४६,मनात धरा २१,आता ४६अन् ४=५०,मनात ४चा वर्ग १६ धरा,४६चा वर्ग=२१ १६.
४९वर्ग—>२५अन् २४=४९,मनात धरा २४,आता ४९अन् १=५०,मनात १चा वर्ग ०१धरा,४९चा वर्ग=२४ ०१.
५४ वर्ग–>२५अन् २९=५४,मनात धरा २९, आता ५४ अन्(-४)=५०,मनात(-४)चा वर्ग धरा१६,५४वर्ग=२९ १६.
५५ वर्ग–>२५+३०=५५, मनात धरा ३०,आता मनात (-५)चा वर्ग २५ धरा, ५५वर्ग=३० २५.
५९ वर्ग—>२५+३४=५९,मनात धरा३४,आता मनात नऊचा वर्ग८१. ५९वर्ग=३४ ८१.
६४वर्ग—>२५+३९=६४,मनात धरा ३९,आता मनात १४चावर्ग १ ९६, ६४वर्ग=(३९+१) ९६ =४० ९६.
६९वर्ग–>२५+४४=६९, मनात धरा ४४,आता मनात १९चा वर्ग ३ ६१, ६९वर्ग=(४४+३) ६१ =४७ ६१.
७२वर्ग—>२५+४७=७२,मनात धरा ४७,आता मनात २२चा वर्ग ४ ८४, ७२वर्ग=(४७+४) ८४ =५१ ८४
वरील वर्ग संख्यांचे निरीक्षण केले तर आपल्या ध्यानात येईल कि १ ते २५ या वर्ग संख्यांचे ठळकपणे दाखवलेले एकक आणि दशक स्थानचे अंक पुन्हा पुन्हा उलट-सुलट त्याच क्रमाने येत असतात.जरा निरिक्षण करुन तर पहा.७६ते१०० पर्यंत च्या संख्यांचे वर्ग करुन पहा. काय अडचण येते आणि त्यावर आपण कशी मात करू शकतो ते शोधा. कॅलक्युलेटरमुळे आता सगळच सोपं झालं पण त्यामुळे मॆंदूला काम उरले नाही,त्यामुळे तो तरतरीत ठेवण्याचे इतर मार्ग आपण शोधायला नकोत का?
याप्रमाणे दोन अंकी संख्यांचे वर्ग अगदी सहजपणे आपण करू शकतो. माध्यमिक शाळेतील आपल्या मुलामुलीना हे शिकवताना मस्त मजा येते.त्यांना गणितात रस वाटू लागतो. गणिताची भिती नाहिशी होते हा माझा अनुभव आहे.

Advertisements
आपणही हे करू शकता ! U can do it ! वर टिप्पण्या बंद

सुरक्षा-आभाळातल्या विजेपासून

ही कविता वाचण्यापूर्वी , हा लेख अवश्य वाचा.

“छावा हा सिंहाचा” नियम शिकवतॊ सुरक्षॆचा !


सिंहाचा हा छावा, हॊता शूर आणि धीराचा !
सगळीकडॆ फिरुन माहिती गॊळा करायचा !!
नाव त्याचॆ राणा, करतॊ नियमांची गर्जना !
बाबांनॊ ! आभाळातल्या वीजॆपासून असॆल हवी सुरक्षा,
नियम साधॆ जाणा आणि पाळा,हीच करतॊ अपॆक्षा !
वीज कडाडली ढगात,गोळा उठला पोटात,
धडा–ड धुम–म–, आवाज घुमला परिसरात.
वीजॆपासून हवी सुरक्षा ! राणाची गर्जना !
करतॊ नियमांची उद्-घॊषणा !नियमांची उद्-घॊषणा !
पावसाळी हवामानात , काळॆकाळॆ ढग आभाळात !
चमचमाट वीजांचा, धडाऽडधुमऽगडगडाट ढगांचा !!
वातावरण हॆ धॊक्याचॆ, कायम ध्यानात ठॆवायचॆ !
सुरक्षॆसाठी मॊठ्या इमारतीत पळायचॆ.
जा तॆव्हा घरात किंवा शाळॆत,वा मॊठ्या इमारतीत;
नका थांबू बाहॆर पावसात, नका थांबू बाहॆर पावसात.
कडाडणाऱ्या वीजॆ पासून, असॆल हवी सुरक्षा !
ध्यानात ठॆवा,नियम पहिला हा पाळायचा !
दूर रहा नळ, खिडक्या आणि विद्युत उपकरणापासून,
नका वापरू टॆलीफॊन,कडाडणाऱ्या वीजॆ पासून,
असॆल हवी सुरक्षा ! ध्यानात ठॆवा,नियम दुसरा हा पाळायचा !
हे ही ठेवा ध्यानात ,बस वा मोटारीत,
तुम्ही असता सुरक्षित, खिडक्या दारे बंद करुन
बसून रहा हो स्वस्थ चित्त ! हो स्वस्थ चित्त !
असतात असुरक्षित आणि धॊकदायक
उघडीवाहनॆ,ट्रॅक्टर,सायकली व मॊटरबाईक
कडाडणाऱ्या वीजॆ पासून, असॆल हवी सुरक्षा !
ध्यानात हॆ ही ठॆवा,नियम तिसरा पाळायचा !
कडाडणाऱ्या वीजॆ पासून,असॆल हवी सुरक्षा !
वीज चमकताच जर ३० सॆकंदात ,
ऎकू आला वीजांचा गडगडाट
ताबडतॊब जा शाळॆत वा जा घरात .
शॆवटी ऎकलॆल्या वीज-गडगडाटानंतर
बसा कि हॊ ३०मिनिटॆ स्वस्थ जरा घरात.
३०-३०चा नियम हा पक्का ठॆवा ध्यानात.
ऎकता वीजांचा गडगडाट, जा शाळॆत वा घरात.
कडाडणाऱ्या वीजॆ पासून,असॆल हवी सुरक्षा !
धडाडधुम विजांचा कडकडाट,ढगांचा गडगडाट,
पोहण्यात दंग तुम्ही तळ्यात वा सागरात,
कडाडणार्‍या वीजेपासून असेल हवी सुरक्षा,
पोहणे लगी थांबवा, किनार्‍यावर परता,
जा तेव्हा घरात वा मोठ्या इमारतीत,
नका करू हयगय, या नियमांच्या पालनात.
असेल हवी सुरक्षा, खेळ लगेच थांबवा,
नका करू घॊळका, नका जाऊ राहुटीत,
झाडापासून ही दूरच असा, हो दूरच बसा,
असेल हवी सुरक्षा ! एकमेकापासून दूरदूरच बसा,
नियम हे पालनात, हयगय करू नका !!


अधिक माहितीसाठी हा दुवा पहा http://www.lightningsafety.noaa.gov

परदेशी विद्यापीठे व मोफत शिक्षण !

परदेशी विद्यापीठे व मोफत शिक्षण !
भारतासारख्या विकसनशील देशात आता परदेशी विद्यापीठे शिक्षणासाठी उपलब्ध होत आहेत.या विद्यापीठातून भारतातील खुल्या गटातील गुणवंत विद्यार्थ्याना सहज प्रवेश मिळेल. गुणवंत विद्यार्थ्यांवर त्यामुळे इकडे तिकडे भटकण्याची वेळ येणार नाही. आरक्षणामुळे खुल्या गटातील गुणवंत विद्यार्थ्याना हव्या त्या ठिकाणी आणि हव्या त्या विषयाच्या अभ्यासक्रमास प्रवेश मिळण्यात अनेकदा अडचणी येत होत्या त्या अडचणीचं आपोआपच निराकरण होईल.एका दृष्टीने विचार करता परदेशी विद्यापीठांचे भारतातील आगमन हे अनेक चांगल्या गोष्टीस खत पाणी घालणारे ठेरावे अशी अपेक्षा आहे.अगदी दोनच दिवसापूर्वी महाराष्ट्रातील एका विद्यापीठातील पदवीपरीक्षेच्या परीक्षा सुरू झाल्यावर, विद्यार्थ्यांनी कॉपी करण्यास परवानगी दिली नाही म्हणून परीक्षेवर दोन-तीन तास बहिष्कार घातला अशी बातमी दैनिकात झळकली होती.नंतर त्या मुलांनी परीक्षा दिली किंवा नाही याविषयी माझ्या वाचनात काही आले नाही. अशा प्रकारच्या विद्यार्थ्यांच्या मागण्यास या परदेशी विद्यापीठांनापण तोंड द्यावे लागेल. ते अशा प्रकारच्या विद्यार्थ्यांच्या मागण्याना कसा प्रतिसाद देतील ? कां असल्या मागण्या त्या परदेशी विद्यापीठाकडे आमचे विद्यार्थी करणारच नाहीत.मात्र परदेशी जाणारे भारतीय विद्यार्थी तेथे जे काही नियम असतील त्यांचे काटेकोरपणे पालन करतात असं दिसून येते.
२-३ वर्षापूर्वी एका  पदवीधर (?) मुलाने एका मासिकात एक लेख लिहिला होता. लेखाचा विषय होता ” महाराष्ट्रातील सर्व विद्यापीठातील एकाच अर्हतेच्या पदवीधरांना मुलाखतीसाठी बोलावताना समान निकष कां लावले जात नाहीत?” म्हणजे असं कि पुणे,मुंबई इ. विद्यापीठातील पदवीधरांना झुकतं माप दिलं जातं तर कोल्हापूर,नागपूर इ.इतर विद्यापीठातील पदवीधरांना जरा डावललं जातं.एकाच अर्हतेच्या वेगवेगळ्या विद्यापीठातील उमेदवारांना एकाच फूटपट्टीने मोजावे असं त्या लेखाचा मथितार्थ होता. म्हणजे असं कि कोल्हापूर विद्यापीठाचा बी.ई. आणि नागपूर विद्यापीठाचा बी.ई.याना एकच निकष लावून निवड करावी. एकाअर्थी त्याच म्हणणं अगदी रास्त वाटत होतं. पण त्या पदवीधराने लिहिलेला तो लेख अतिशय सुमार दर्जाचा होता.असं वाटलं कि हा पदवीधर झालाच कसा ? जो पदवीधर आपले विचार मातृभाषेत मुद्देसूद मांडू शकत नाही तो इतर भाषेत तरी काय मांडू शकणार? असा मला प्रश्न पडला.त्या अनुषंगाने मी त्या सद्‍गृहस्थाचे दुसर्‍या एका तांत्रिक विषयावरचे लेख वाचले तर तेथे ही तो आपला विषय मांडण्यात उणा पडत असल्याचे जाणवले.मग तो ज्या विद्यापीठाचा पदवीधर होता, त्या विद्यापीठाचा दर्जा या एकावरून ठरवणे कितपत योग्य ठरेल? येथे शीतावरून भाताची परीक्षा योग्य होईल का? असे प्रश्न मला सतावू लागले. कोणाला कमी किंवा कोणाला अधिक दर्जा द्यावा असा येथे अजिबात हेतू नाही.परंतु संघटनेच्या बळावर आपल्याला हवे ते हिसकावून घेण्याची प्रवृत्ती वाढीस लागलेली आहे. त्याला ही परदेशी विद्यापीठे कसं तोंड देतील? कां ती ही प्रवाहपतीत होतील ? सामुदायिक कॉपी सारख्या प्रकरणी काय मार्ग निघेल ? खरं तर याला पुस्तके समोर ठेऊन उत्तरे लिहिण्याची मुभा देणे आणि प्रश्नांची काठिण्य पातळी वाढवणे हा उपाय ठरू शकतो. पण या उपायातील उत्तरार्धाचे पालन होईल का? हे कोण आणि कसे ठरवणार ? काळच याचं उत्तर देईल असं वाटतं.
३-४ वर्षापूर्वी आम्ही ९-१०वीच्या मुलांसाठी १५ दिवसाचा निवासी मोफत प्रशिक्षण वर्ग घेतला होता. मोफत प्रशिक्षण असूनही बहूतांश पालकवर्ग याबाबत उदासीन होता. असं कां, त्याचा शोध घेण्याचा आम्ही प्रयत्न केला. त्यावेळचे आमचे अनुभव अतिशय उद्‍बोधक असेच आहेत.याविषयीचा आढावा घेणारा एक लेख मी   येथे  दिलेला आहे,तो पहावा. जवळजवळ ४० % मुलांना मराठी लिहिताच येत नव्हते. मग ही मुले १० वी पर्यंत कसे आली ? ९वी उत्तीर्ण या निकषावर या मुलांची निवड कारकून या पदावर करणं कितपत योग्य ठरावे ? पण सध्या असंच होत आहे असं वाटतं. २००४ साली मी महाराष्ट्र शासनाच्या सेवेत होतो.माझ्याच ऑफिसमध्ये एक एम.ए.झालेली कारकून होती.पण तिला ना मराठी येत होतं ना इंग्रजी.झकमारत तिची सगळी कामं इतर कर्मचारी करत असत. करणार काय? ही बया एम.ए.(मराठी) कशी झाली असेल ? असो.या मुलांपैकी १०वीला ४०% गुणाने उत्तीर्ण झालेल्या मुलांनी पुढे वाणिज्य शाखेतील पदवीसाठी प्रवेश घेतल्याचे आम्हाला समजले. मग या मुलांचा पदवीचा दर्जा कुठल्या प्रकारचा असेल ? अशा पदवीधरांना परदेशी विद्यापीठात कसा प्रवेश मिळू शकेल ? म्हणजे परदेशी विद्यापीठाचा सरसकट सगळ्याना फायदा होईल असं म्हणता येत नाही. शिकण्याची कुवत असूनही गरीबीमुळे ज्यांना शिक्षण घेता येत नाही,त्या मुलांना गुणवत्तेच्या जोरावर पुढील शिक्षणाची दारे आपोआप उघडतील, त्यांना शिष्यवृत्तीचा आधार मिळेल, परदेशी न जाता येथेच त्या दर्जाचे शिक्षण त्या गरीब मुलांना मिळेल.असे काही फायदे होतील असं मला वाटते. आपल्याला काय वाटते?

परदेशी विद्यापीठे व मोफत शिक्षण ! वर टिप्पण्या बंद

वीजतंत्री- मोफत प्रशिक्षणाचा प्रयोग-एक आढावा

पूर्वतयारी :गोष्ट आहे एप्रिल २००६ची. त्याची तयारी आधी वर्षभर चालू होती. तसं १९९५-९६ पासून या प्रयोगाचे जनक श्री.सुधाकर शेठ महाड तालुक्यातील विविध माध्यमिक शाळांमधून वेगवेगळ्या  योजना मनात धरून त्या राबविण्याच्या निमित्ताने विद्यार्थ्यांच्या आणि पालक-शिक्षकांच्या संपर्कात होते.दर वर्षी या विद्यालयांतील मुलांना मनाच्या श्लोकांची पुस्तिका मोफत वाटून श्लोक पाठांतर स्पर्धा आयोजन करणे,सूर्य नमस्काराचा प्रचार व्हावा व मुलांनी तंदुरुस्त रहावे म्हणून त्याना प्रोत्साहन देणे,त्यासाठी सूर्यनमस्काराचे तक्ते विनामूल्य उपलब्ध करणे, शिवथरघळ येथे समर्थ रामदास स्वामीच्या दर्शनासाठी पुण्यातील मुलांच्या सहलीचे वर्षासहलींचे नाममात्र खर्चात आयोजन करणे. असले विधायक उपक्रम सतत चालू असल्यामुळे हा वीजतंत्रीचा मोफत प्रशिक्षणाचा प्रयोग विनासायास पार पडू शकला.

जुलै २००५ ला मी सेवानिवृत झालो नि महाराष्ट्र विद्युत व्यावसायिक संघटनांच्या महासंघाचे संस्थापक सदस्य श्री सुधाकर शेठ,स्मॅश  ईलेक्ट्रिकल्स चे चितळे,अरिहंत ईलेक्ट्रिकल्स चे ओसवाल यांनी एक योजना माझ्यासमोर विचारार्थ ठेवली. “समाजातील आर्थिक दृष्ट्या दुर्बल घटकातील मुलांना मोफत “वीजतंत्रीचे व्यावसायिक मार्गदर्शन देणे” ही संकल्पना  त्यांनी माझ्यासमोर ठेवली आणि काय करावे लागेल ते ही सांगितले.

त्यानुसार वीजतंत्रीचे व्यावसायिक प्रशिक्षण घेण्यास इच्छुक  अशा इ.९वी,१०वी च्या मुलांची निवड त्यांनी केली.त्यासाठी ६-७ महिने महाड तालुक्यातील विविध गावातील १८ माध्यमिक शाळांना भेट दिली व जवळजवळ १०० इच्छुक मुलांची यादी तयार ठेवली.हे शिबिर १५दिवसाचे शिबिर निवासी असून संर्वांगिण मोफत प्रशिक्षण देणारे असेल,अशी याची पूर्व कल्पना पालकांसह मुलांना दिलेली होती.

प्रशिक्षणासाठी प्रत्यक्ष निवड खालील निकष लावून केली.

१)     “आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकातील” ९वी उत्तीर्ण किंवा  १०वी अनुत्तीर्ण मुलांना प्राधान्य ,

२)     १०वी नंतर पुढील शिक्षण घेण्यास असमर्थ अशी ३५-५०%पर्यंत गुण मिळणारी मुले,

३)     विद्युत तांत्रिक विषयात रस असणारी व पुढे हा व्यवसाय करण्याची इच्छा असणारी मुले.

इकडे असे काम चालू होते त्याच दरम्यान माझी त्यासाठी वेगळीच तयारी चालू होती. महाराष्ट्र शासनाच्या तारतंत्री परवान्यासाठी असलेला अभ्यासक्रम, डोळ्यासमोर ठेवून व भारतीय विद्युत मानके,विद्युत नियमावली,विद्युत कायदा २००३, म.वि.नियामक आयोगाचे विनियमन इ.विद्युत तांत्रिक विषयातील अनेक पुस्तकांचा आधार घेत मराठीत  एक टिपणी तयार केली.

प्रशिक्षणासाठी  मराठीत केलेले हे टिपण उपरोक्त त्रयींकडे अवलोकनार्थ  दिले.सुधाकर शेठ यानी त्याच्या संगणकीय प्रती करून महासंघाच्या सदस्यांना ,विद्युतनिरीक्षकांना(वि.नि,) व महाराष्ट्र शासनाच्या सा.बां.-विद्युत- विभागाच्या मुख्य अभियंत्याना अभिप्रायार्थ पाठवून दिल्या.पुण्याचे  चितळे,ओसवाल, औरंगाबादच्या सत्या इलेक्ट्रिकल्स चे चांडक यांनी ताबडतोब काही महत्वाच्या सूचना दिल्या त्यानुसार लगेच दुरूस्ती करण्यात आली. मुख्य अभियंता विद्युत-म.शा., वि.नि. आणि इतर अनेकांनी हे टिपण उपयुक्त असल्याचे कळ्वल्यावर  या टिपणीचे रुपांतर एका हात-पुस्तिकेत झाले.यासाठी जवळ्जवळ ६महिने मला अथक कष्ट  घ्यावे लागले. ३० मार्च २००६रोजी ही पुस्तिका दक्षवीजतंत्री या नावाने  मोफत खाजगी वितरणास सिद्ध झाली. त्याच पुस्तिकेचे मुखपृष्ठ वर दिले आहे, ते पहा.

शिबिरास सुरूवात: दि.१-०४-२००६ रोजी  सकाळी ९-३०वाजता  शिवथरघळ येथे पोचलो.मुले आलेलीच होती. महाड तालुक्यातील १८ शाळातून ८० मुलांनी प्रशिक्षणासाठी येण्याची इच्छा व्यक्त केली होती, पण प्रत्यक्ष ६० मुलांनीच अर्ज करून  नांवे नोंदवली होती.नावनोंदणी करून शिबिरास सुरुवात होण्यास सकाळ्चे १०-३० वाजले.एकूण ४८ मुले मुले प्रत्यक्षात हजर होती. महासंघाच्या चितळे,शेठ,सरदेसाई या सदस्यांनी शिबीराचे स्वरुप मुलाना समजावून सांगितले.सर्व मुलांची व माझी सुंदर मठ संस्थानाच्या प्रशस्त आवारातच राहाण्याची सोय केली होती. या निवासी शिबीराचा कालावधी १-०४-२००६ ते १५-०४-२००६ असा ठरवण्यात आला होता.रोजचा दिनक्रम अभियंता सुधाकर शेठ यानी ठरवलेला होता.

सकाळी ७ते ८-०० सूर्यनमस्कार,प्रार्थना,मनाचे श्लोक, इ.सकाळी ८-००ते ९-०० अंघोळ इ.

सकाळी ९ते १२-३०विद्युत तारतंत्रीचा अभ्यास-[दक्षवीजतंत्री पुस्तिकेवरुन ]

दुपारी १२-३० ते १-४५ भोजन ,दुपारी १-४५ ते ४.०० स्वयंअभ्यास, विश्रांती,चहा.

दुपारनंतर ४-००ते ७-००विद्युत तारतंत्रीचा अभ्यास-,आकलन चर्चा ,चहापान इ.

सायंकाळ ७-३०ते रात्री ८-३० मनोरंजनाचे कार्यक्रम,गाणी, विनोद, किस्से इ.

रात्री ८-३० ते ९ -३०भोजन,रात्री ९-३०ते पहाटे ६-०० झोप.सकाळी ६-७ उठणे,तोंड धुणे’

अशी खडतर दिनचर्या आखून त्याचे पालन प्रत्येक विद्यार्थी कसोशीने करतो किंवा नाही, हे स्वतः सुधाकर शेठ  जातीने पहात होते. शेठांच्या घराशेजारीच एक शेड उभारली असून तेथेच सूर्यनमस्कारासाठी व अभ्यासाच्या वर्गाची व्यवस्था केली होती. मुलांची जेवणाची सोय उत्तम व्हावी म्हणून स्वयंपाक पण त्याच आवारात करण्यात येत असे.

अशी सुंदर व्यवस्था शिबीरासाठी केलेली होती. १एप्रिल ते ३एप्रिल सर्व ४८ मुले सुधाकर शेठ यांनी घालून दिलेल्या नियमांचे काळजीपुर्वक पालन करत होती. प्रत्येकास दक्षवीजतंत्री ही पुस्तिका, एक वही व पेन मोफत देण्यात आला होता. रोज शिकवलेले पुस्तिकेत पाहून संध्याकाळपर्यंत लिहून काढणे सक्तीचे केले होते. पुस्तिकेतील प्रत्येक संज्ञा,आकृती  मुलांना नीट समजेल याची काळजी मी घेत होतो. दुपारच्या सत्रात सकाळ्च्या अभ्यासाची उजळ्णी केली जात असे.पण एकूण दिनक्रम हा असा खडतर स्वरूपाचा होता.

३एप्रिल ला संध्याकाळी २० मुले शिवथर (कसबे) येथे सप्ताहाचा प्रसाद व दर्शन घेण्यासाठी म्हणून सुधाकर शेठ यांची परवानगी घेवून गेली ती पुनः परत आलीच नाहीत. त्यांच्या दोन दिवसाच्या अभ्यासाचा आढावा घेतला तेव्हा असे लक्षात आले कि या मुलांना मराठी ही लिहिता येत नव्हते.मग ही मुले हे शिबीर कसे पूर्ण करू शकली असती ?आणि मराठी लिहिता न येणारी हि मुले ९वी,१०वी पर्यंत आली कशी हा प्रश्न मनात येत राहिला.                                                                                                                                                                               आता शिल्ल्क राहिली २८ मुले. कोकणातील ह्या मुलांच्या पालकांना शिक्षणाची कुठलीही पार्श्वभूमी नाही कि त्याबद्दल आस्था नाही. मुलांना मोफत शिक्षण उपलब्ध करून देऊनही त्याचा लाभ उठवण्याची इच्छा नाही.त्याला इतरही अनेक कारणे आहेत.अठराविश्वे दारिद्र्य,मुलांनी अर्थाजन करावे व परंपरागत व्यवसायात मदत करावी अशी पालकांची रास्त इच्छा,कुपोषण,अनारोग्य ही आणखी काही कारणॆ.

२८ मुलानी १५ दिवसाचे हे निवासी प्रशिक्षण शिबीर व्यवस्थित पार पाडले.काही मुलांचे सुशिक्षित पालक मुद्दाम शिबीरास भेट देण्यासाठी आले.त्याना आम्ही या मुलांना काय व कसे शिकवतोय याची माहिती दिली. त्यानी त्याविषयी समाधान व्यक्त केले. मुलांनी या व्यवसायात पडल्यास त्याना उपयोगी पडेल अशी योजना या प्रशिक्षणाची आखलेली होती हे सूज्ञ पालकांच्या ध्यानात येत होते.

मुलांचे पालक

शिवथर् घळ शिबीर

या शिबीरात प्रात्यिक्षिकाचा पण भाग होता. प्रत्यक्ष काम करताना काय काळ्जी घ्यावी याची माहिती, हत्यारे कशी हाताळावीत,शिडिचा वापर कसा करावा, अपघात होवू नये म्हणून काय काळ्जी घ्यावी,अनावधानाने अपघात झालाच तर काय करावे,  अर्थींग कसे करावे, त्याची काळ्जी कशी घ्यावी इ. आवश्यक ती सर्व माहिती मुलांना स्विचबोर्डवरच्या वायरींगसह दिली गेली. अर्थींगसाठी(भुईता) खड्डा कसा व किती आकाराचा घ्यावा, तो कसा भरावा या बाबतची माहिती अभियंता सुधाकर शेठ यांनी समक्ष दिली.त्याचॆ प्रात्यक्षिक मुलांकडून करून घेतले.त्यामुळे त्यांना या कामाबाबत आत्मविश्वास आला.  सुधाकर शेठ मुलांकडून अर्थींगचा खड्डा भरून घेत आहेत ते खालील फ़ोटोत दिसत आहे. भूईतासाठी खड्ड्यात घालावयाचे कोळसा,मीठ,मातीचे मिश्रण (3.p-shivthar येथे चित्र पहा) मुलांकडून करून घेतले.आणि खड्डा त्यांचे कडूनच बुजवून घेतला.या अनुभवाचा पुढील आयुष्यात चांगलाच  हॊणार आहे. सोबतच्या फोटोत अर्थप्लेट खड्ड्यात उभी करून  कोळसा, माती ,मीठ याचे मिश्रण ओतत असल्याचे दिसत आहे. प्रत्यक्ष व्यवहारात अर्थप्लेट कशी ठेवावी याची माहिती नसल्याने हे दाखवणे आवश्यक होते. मुलांना अर्थ टेस्ट कशी घ्यावयाची ते प्रत्यक्ष दाखवले.मेगरची कनेक्शन्स त्यांचे कडून करून घेतली.यासाठी मी एक पद्यरचना तयार केली व ती मुलांकडून पाठ करून घेतली.ती पुढे दिली आहे.

कंडक्टर व अर्थ मध्ये आय आर टेस्ट (दि.१२-०४-२००६)

वाहक आणि जमिनीमधल्या ।आवरणरोधाच्या चांचणीला ॥

तयार करूया मांडणीला ॥हो तयार करूया मांडणीला ॥

ऑफ करूनी मेनस्विचला ।फ्युज काढुया तयामधला॥

वितरण पेटितल्या फ्युजला।तारांसकट हो ठेवून दिला ॥

फ्यान,दिवे अन इतरांना । तसेच ठेवून देवूया ॥

स्विच सगळे ऑन करूनी ।  प्लग सारे ते शार्ट करूया ॥

मेगरची अर्थ आता जोडुया । सिस्टिम अर्थ च्या तारेला॥

मेनस्विचच्या फेज अग्राला। जोडून घेऊ न्युट्रलला ॥

शार्ट केलेल्या फेज न्युट्रलला । जोडू मेगरच्या एल अग्राला॥

आता फिरवू हैंडल मेगरचे।रिडींगघेण्या आयआर  चे॥

वाहक आणि जमिनीमधल्या ।आवरणरोधाच्या चांचणीचे ॥

वाहक आणि जमिनीमधल्या ।आवरणरोधाच्या चाचणीचे ॥

या प्रशिक्षणाचा समारोप दि.१५-०४-२००६ रोजी झाला.या समारोपासठी पुण्याहून इंडियन इलेक्ट्रीक कंपनीचे संचालक अनिल घोडके (श्री.घोडके यांचे नुकतेच निधन झाले) हे सहकुटुंब हजर होते.शिवथरचे सरपंच आणि इतर ग्रामस्थ ही आवर्जुन उपस्थित होते.समारोप च्या निमिताने मुलांनी आपल्या भावना व्यक्त करताना सांगितले कि असे जिव्हाळ्याने शिकवणारे शिक्षक आम्हाला लाभत नाहीत, आमच्या शंकाचे निरसन होत नाही, म्हणून असे विषय आम्हाला कठीण वाटतात.या वेळी काही मुलांना  बोलताना गहिवरून आले.

निष्कर्ष :२८पैकी एका मुलाची तांत्रिक आकलन शक्ती उत्तम असल्याचे समजून आले.८जणांना वीजतंत्रीचा विषय चांगला समजला असल्याचे दिसून आले. ५जणांनी वीजतंत्री या पुस्तिकेतीम अनेक व्याख्या तोंडपाठ केल्याचे दिसून आले.हे सर्व मराठीतून शिकवल्यामुळे घडून आले.३जणांनी पुढे याच विषयात अभ्यास करण्याचा मनोदय व्यक्त केला.यापैकी १जण सद्या अभियांत्रिकेचे शिक्षण घेत आहे.

सर्वांगिण मोफत प्रशिक्षण प्रतिष्ठान ची वाटचाल:      या प्रशिक्षण वर्गाचा आमचा अनुभव उत्साहवर्धक असाच होता. त्यामुळे असे मोफत प्रशिक्षणाचे वर्ग “डा.बाबासाहेब आंबेडकर तंत्रशास्त्र विद्यापीठ ,लोणेरे ता. महाड च्या विद्युत विभागाचे प्रा.तानवडे “ यांच्या सहकर्याने आणि “सर्वांगिण मोफत शिक्षण प्रतिष्ठान” शिवथरघळ पायथा, महाड यांच्या मार्गदर्शना -खाली सद्या वरंद,शिवथर इ. माध्यमिक विद्यालयातून मोजक्या प्रमाणात चालू आहेत. या कार्यात महाडचे माजी खाजदारांचे सुपुत्र मा. अरविंद सावंत यांनी मोलाचे सहकार्य दिले हे आवर्जुन नमूद करत आहे , जे  सुहृद  या कार्यत  भाग घेऊ इच्छितात त्यानी विरोपाद्वारे अवश्य संपर्क साधावा अशी नम्र विनंती.

जादा महितीसाठी हे वाचा-http://www.education.nic.in/tech/Guidelines-CDTP.pdf