Savadhan's Blog


आपणही हे करू शकता ! U can do it !

आपणही हे करू शकता ! U can do it !
अनेकदा काही कारणामुळे झोप येईनाशी होते तेव्हा हा प्रयोग मी आजही करतो.अर्थात सगळ्यांनी हाच प्रयोग करावा असं मी म्हणणार नाही, पण ज्यांना अंकगणितात रस असेल त्यांनी जरूर करुन पहायला काहीही हरकत नाही. इतरांनी दुसरा एखादा मार्ग शोधावा.
मी मनातल्या मनात एक ते पंचवीस पर्यंतचे वर्ग म्हणत राहतो.मला वाटतं हे सगळ्यांना सहज जमत असावं. तरी माहितीसाठी म्हणून ते येथे देतो.[sqs of nos 1 to 25 learn by heart which generates great fun ! see how?]
1×1=1square=01, 2×2=2sq=04, 3×3=3sq=09, 4×4=4sq=16. 5×5=5sq=25, 6×6=6sq=36, 7×7=7sq=49, 8×8=8sq=64, 9×9=9sq=81, 10×10=10sq=100, 11×11=11sq=121, 12×12=12sq=144, 13×13=13sq=169, 14×14=196, 15×15=225, 16×16=256, 17×17=289, 18×18=324, 19×19=361,20×20=400, 21×21=441, 22×22=484, 23×23=529, 24×24=576, 25×25=625. [Try to remember all these squres of the nos 1 to 25 or 25 to 1 in any direction.]
वर एक ते पंचवीस पर्यंतच्या संख्यांचे वर्ग दिले असून त्यातील एकक आणि दशकाचे अंक ठळक दाखवले आहेत.ठळक अंक स्वतंत्रपणे आठवता आले पाहिजेत तसेच या सर्व वर्ग संख्या उलट-सुलट व आपल्याला जेव्हा गरज असेल तेव्हा आठवता येणं हे या खेळाचं मर्म आहे. लहानपणी माझ्या वडिलानी पावकी,निमकी, पाऊणकी, दीडकी शिकवली होती आणि ती पाठ करून घेतली होती. वडिलांना अडिचकी आणि औटकी पण येत असे.परवचा रोजच म्हणावा लागे.त्यामुळे त्याच धर्तीवर मी या संख्यांचे वर्ग तोंडपाठ केले.ती रीत पुढीलप्रमाणे.
बे दुणे चार,तिन त्रिक नऊ,चार चोक सोळा,पाचा पाचा पंचविस, साहीसाहीछत्तीस, सातीसाती एकोणपन्नास, आठीआठी चौसष्ठ, नवेनवे एक्याऐंशी,दाहीदाही शंभर,अक्रेअक्रे एकवीसाशे,बारंबारे चव्वेचाळाशे, तेरंतेरे एकोणसत्तराशे,चौदंचौदे शहान्नवाशे,पंधरंपंधरे पंचवीस दोन,सोळंसोळे छप्पन दोन,सतरंसत्रे एकोणनव्वद दोन, आठरंआठरे चोविस तीन,एकोणीस वर्गे एकसष्ट तीन,वीसवर्गे चारशे,एकविस वर्गे एक्केचाळीस चार,बावीस वर्गे चौरयाऐंशी चार,तेविसवर्गे एकोणतिस पाच,चौविस वर्गे शहाहत्तर पाच,पंचविस वर्गे पंचविस सहा. येथे आपण एकक.दशक स्थानचे अंक एकत्र वाचून शतक,सहस्र स्थानचे अंक एकत्र वाचतो हे ध्यानात घेणे महत्वाचे आहे.या पद्धतीचा आपल्याला मनातल्या मनात गणिती क्रिया करताना खूप उपयोग होतो.गणिताच्या अभ्यासकास यात विशेष असं काही जाणवणार नाही.वैदिक गणिताच्या अभ्यासकासही यात विशेष काही वाटणार नाही.
एकदा ही तयारी झाली की मग तुम्हाला शंभर पर्यंतच्या संख्याचे वर्ग अगदी सहजपणे भराभर मांडता येऊ शकतात किंवा सहज तोंडी आठवू शकता.इतकेच काय यापुढेही मोठमोठ्या संख्यांचे वर्ग आपण पुरेसा सराव झाला कि सांगू शकतो. कसे ते पहा.
“एक ते पंचविस आणि पंचविस ते एक” असे उलट-सुलट शंभरपर्यंयतच्या या वर्गसंख्या एकमेकाशी निगडित असतात हे पक्के ध्यानात घ्यावे.ठळक अंक तसेच ठेऊन उरलेल्या अंकावर मनात प्रक्रिया करून थेट उत्तर मांडावयास शिकणे किंवा सांगायला शिकणे महत्वाचे आहे. अशा आकडेमोडीच्या सरावामुळे मेंदू तरतरीत राहून तो कार्यक्षम होतो,स्मरणशक्तीत वाढ होण्यास मदत होते, असं माझे वडील मला सांगत असत.
आता 26×26=676 शहात्तर सहा म्हणजेच सहाशे शहात्तर.मनातल्या मनात पंचविस अन् एक सव्विस आणि पंचविस वजा एक चोविस ध्यानात घेऊन, चोविस वर्गे “शहात्तर पाच” पैकी पाच मध्ये एक मिळवून सहा येतील, मग म्हणा सव्विस वर्गे–>शहात्तर सहा.
मनांतील हि क्रिया कशी घडते ते [english]आकडे मांडून पाहूया–[
1] 26sq–>[25+1]–>[25-1]=24—>24sq “शहात्तर पाच”,यातील [5+1]=6, मनात म्हणा”शहात्तर सहा”,
26sq–>6 76.
2] 27sq–>25+2–>25-2=23sq “एकोणतिस पाच”यातील 5+2=7,मनात म्हणा “एकोणतिस सात”
27sq–>7 29.
3] 28sq–>25+3–>25-3–>22–>22sq–>चौरयाऐंशी चार,–>4+3–>7,–>मनात चौरयाऐंशी सात,
28sq–>7 84
4] 29sq–>25+4–>25-4–>21–.21sq–> [ ]4–>4+4–>8–>मनात 8 [ 41 ],29sq—>8 41
5] 31sq–>25+6–>25-6–>19,19sq–>[ ] 3–>3+6–>9–मनात 9[61]= 9 61
6] 32sq–>25+7–>25-7–>18sq–>[ ]3–>3+7–>10–मनात10[24]= 10 24
7] 33sq–>25–>8–>17–>[ ]2–>2+8–>10[ 89]—मनात10 89
8] 34sq–>25–9–>16–>[ ]2–>2+9–11[56]–मनात 11 56
9] 35sq–>25–10–>15–>[ ]–2+10–मनात 12 25
याप्रमाणे आपण पन्नास पर्यंतच्या संख्याचे वर्ग सहज करू शकतो.येथे पंचविस ही संख्या पायाभूत संख्या समजलेली आहे.५०ते१०० पर्यंतच्या संख्यांचे वर्ग थोडासा बदल करुन अगदी सहज तोंडी करता येतात.४० ते ७५ या संख्यांचे वर्ग करताना ५० या संख्येचा उपयोग करुन वर्ग करणे सोपे जाते.पण यास बराच सराव करावा लागतो.
उदा-४१वर्ग–>२५ अन् सोळा=४१,मनात धरा १६. आता ४१अन् नऊ=५०,मनात ९चा वर्ग८१धरा.४१चा वर्ग=१६ ८१.
४६वर्ग–>२५अन् २१=४६,मनात धरा २१,आता ४६अन् ४=५०,मनात ४चा वर्ग १६ धरा,४६चा वर्ग=२१ १६.
४९वर्ग—>२५अन् २४=४९,मनात धरा २४,आता ४९अन् १=५०,मनात १चा वर्ग ०१धरा,४९चा वर्ग=२४ ०१.
५४ वर्ग–>२५अन् २९=५४,मनात धरा २९, आता ५४ अन्(-४)=५०,मनात(-४)चा वर्ग धरा१६,५४वर्ग=२९ १६.
५५ वर्ग–>२५+३०=५५, मनात धरा ३०,आता मनात (-५)चा वर्ग २५ धरा, ५५वर्ग=३० २५.
५९ वर्ग—>२५+३४=५९,मनात धरा३४,आता मनात नऊचा वर्ग८१. ५९वर्ग=३४ ८१.
६४वर्ग—>२५+३९=६४,मनात धरा ३९,आता मनात १४चावर्ग १ ९६, ६४वर्ग=(३९+१) ९६ =४० ९६.
६९वर्ग–>२५+४४=६९, मनात धरा ४४,आता मनात १९चा वर्ग ३ ६१, ६९वर्ग=(४४+३) ६१ =४७ ६१.
७२वर्ग—>२५+४७=७२,मनात धरा ४७,आता मनात २२चा वर्ग ४ ८४, ७२वर्ग=(४७+४) ८४ =५१ ८४
वरील वर्ग संख्यांचे निरीक्षण केले तर आपल्या ध्यानात येईल कि १ ते २५ या वर्ग संख्यांचे ठळकपणे दाखवलेले एकक आणि दशक स्थानचे अंक पुन्हा पुन्हा उलट-सुलट त्याच क्रमाने येत असतात.जरा निरिक्षण करुन तर पहा.७६ते१०० पर्यंत च्या संख्यांचे वर्ग करुन पहा. काय अडचण येते आणि त्यावर आपण कशी मात करू शकतो ते शोधा. कॅलक्युलेटरमुळे आता सगळच सोपं झालं पण त्यामुळे मॆंदूला काम उरले नाही,त्यामुळे तो तरतरीत ठेवण्याचे इतर मार्ग आपण शोधायला नकोत का?
याप्रमाणे दोन अंकी संख्यांचे वर्ग अगदी सहजपणे आपण करू शकतो. माध्यमिक शाळेतील आपल्या मुलामुलीना हे शिकवताना मस्त मजा येते.त्यांना गणितात रस वाटू लागतो. गणिताची भिती नाहिशी होते हा माझा अनुभव आहे.

आपणही हे करू शकता ! U can do it ! वर टिप्पण्या बंद

प्लेसबो प्रतिसाद

Posted in शास्त्रीय by savadhan on 01/04/2010
Tags:

प्लेसबो प्रतिसाद
”आपोआप” आणि ”आपल्या नकळत मिळणारा”शरीराचा प्रतिसाद ज्यावर आपला अजिबात ताबा नसतो किंवा त्या प्रतिसादाविषयी निश्चितपणे असं काहीही सांगता येत नसते त्यांना ’प्लेसबो प्रतिसाद’ म्हणून संबोधले जाते.अशा प्रकारच्या प्रतिसादाचा आधुनिक (मेडिकल) वैद्यकीय शास्त्रात जाणीवपूर्वक अभ्यास करण्यात आला. मेंदूच्या उपजत प्रणालीत, स्मरणमंजूषेत आणि काल्पनिक गोष्टीत या प्लेसबो प्रतिसादाचा अत्यंत गुंतागुंतीचा संपर्क होत असल्याचे दिसून आले.”प्लेसबो-प्रतिसाद” हा वरवर पाहता सर्व रोगोपचारांच्या परीणामांचा अत्यंत गुंतागुंतीचा असा भाग असतो आणि तो ’प्लेसबो प्रतिसाद’ स्वतःच्या स्वतंत्र रोगचिकित्सेचं प्रदर्शन करत असतो.
” प्लेसबो प्रतिसाद” आणि ”आपल्या नकळत बरे होण्याची शक्ती” हे दोन्ही ही त्यांना स्वतःसाठी आवश्यक असणार्‍या मूलभूत घटकांची तपासणी करत असतात. ”प्लेसबो प्रतिसाद” ही काही एखादी गोळी नसते तर ती एक सुप्त प्रक्रिया असते. ही सुप्तप्रक्रिया त्या रुग्णाचा त्याच्या डॉक्टरावर असलेल्या गाढ विश्वासामधून सुरू होऊन त्याच्या ”रोगप्रतिकारक यंत्रणेपर्यंत” आणि ” नकळत बरे होण्याच्या शक्ती प्रणालीपर्यंत” अत्यंत कार्यक्षमतेने कार्यरत असते. रुग्णामधील ही प्रक्रिया त्याला दिलेल्या औषधात असलेल्या गुणधर्मामुळे कार्यरत झालेली नसते तर त्या रुग्णाच्याच शरीराने निर्मिलेल्या सर्वोत्कृष्ठ आणि परीणामकारक अशा रोगप्रतिकारक सुप्त द्रव्यामुळे सुरु झालेली असते.
”बरे हॊणे” याचा अर्थच मुळी ”संपूर्ण सुदृढ होणे”, ”बरे होणे” म्हणजे शरीराच्या भागात जी काही उणीव निर्माण झाली असेल ती आपोआप भरून येणे. म्हणजे असं की एखाद्यास फुफ्फुसाचा कर्करोग झाला असेल तर डॉक्टर ती फुफ्फुस-गांठ संपूर्ण काढून टाकून त्यास रोगमुक्त करेल,पण त्यामुळे त्यास श्वासोच्छ्वासास पुर्वीप्रमाणेच सुलभ वाटेल असं नव्हे. म्हणजेच तो सुदृढ झाला असे म्हणता येणार नाही. डॉक्टर रुग्णास रोगमुक्त करतो तर निसर्ग रुग्णास संपूर्ण सुदृढ करतो.
उत्स्फुर्त आणि नैसर्गिकरीत्या बरे हॊण्याच्या प्रक्रियेत १)पेशी अंतर्गत आपोआप जनुक-दुरुस्ती २) पेशीची रोगप्रतिकारयंत्रणा कार्यरत होणे, ३)रक्त गोठणे,४) जखमा भरून येणे, ५) उलटी,खोकला,जुलाब याद्वारे संसर्गजन्य आणि घातक द्रव्ये शरीरातून बाहेर पडणे इ.प्रक्रियांचा समावेश होतो.
रोगोपचाराशी संबंधीत डॉक्टरच्या वर्तनामुळे रुग्णाच्या प्लेसबो परीणामांचे संवर्धन होऊ शकते. जसे-१) डॉक्टर आणि रुग्ण यांच्यामधील असमान उत्साहवर्धक प्रेरणास्रोत २) शारिरीक जवळीक-स्नेहार्द्र भाव ३) रुग्णावर लक्ष ठेवणे ४) रुग्णाचे म्हणणे काळजीपूर्वक ऐकण्याचे कसब असणे ५) रुग्णाप्रति डॉक्टरचा जिव्हाळ्याचा नेत्रसंकेत ६) हळूवार स्पर्श ७) रुग्णाशी सुसंवादाची रीत ८) हसतमुखाने रुग्णाचे स्वागत इ. अशा बाबीना प्लेसबोप्रतिसादात खूपच महत्व असते.
आणि म्हणूनच अनेक रूग्ण मिथ्या औषधोपचारात स्वाभाविकपणे आपोआप शरीरांतर्गत सुप्तप्रक्रियेने यथावकाश आश्चर्यकारकपणे संपूर्ण बरे झालेले दिसून येतात.

(संदर्भ:-The placebo response and the powers of unconscious healing- Dr.Richard Kradin)

शून्यवाद आणि संत ज्ञानेश्वरांचा चैतन्यवाद !

शून्यवाद आणि  संत ज्ञानेश्वरांचा चैतन्यवाद !
वेदांताचा पुरस्कार करणारे अनेकजण आहेत. त्यात काही वैज्ञानिक पण आहेत. भौतिक वैज्ञानिक वेदांताचा पुरस्कार करतात तेव्हा त्याना काय म्हणायचं असतं ? सर्व तत्त्वं अवास्तव अस्थिर आहेत. या अवास्तव अस्थिर तत्त्वांचा आधार चेतना आहे, चैतन्य आहे.हे चैतन्य किंवा चेतना यामागे ओतप्रोत हे तत्त्व सर्वत्र भरून राहिले आहे. ओतप्रोत म्हणजेच उर्जा तत्त्व.”ओतप्रोत” हाच त्या चैतन्याचा आधार ! मात्र काहीजण “काहीच वास्तव नाही” असं समजतात.हे अवकाश अस्थिर आहे, स्पंदनशील आहे, असही म्हंटल जात असे. ’अवास्तव अस्थिर तत्त्व” आणि ’काहीच वास्तव नाही” व ”अवकाश अस्थिर” म्हणजे काय ? हे सर्व एकच ना ? —–???
जॉन लेनन नावाचा एक वैज्ञानिक १९४०ते १९८० या दरम्यान होऊन गेला.तो म्हणतो ” या विश्वात आणि त्यातील वस्तूजातामध्ये काहीही जास्त असत नाही किंवा काहीही कमी पण असत नाही. या अस्थिर अवकाशातील रिक्ततेमधून क्षणभरासाठी कणांची निर्मिति होऊन परत त्यातच ते कण विलीन होतात. महास्फोटाच्या आगीच्या गोळ्यातून या विश्वाची निर्मिती होते, ते क्षणभरासाठी प्रसरण पावते, पुन्हा संकोच पावते आणि त्या अग्निगोळ्यातच ते विलीन होते. यालाच अवकाशाचे अस्थैर्य किंवा रिक्ततेचं स्पंदन असं म्हणतात
आता हे अवकाश म्हणजे रिक्तता होय. मग रिक्तता म्हणजे निव्वळ पोकळी समजायची का? तर नाही. ती निव्वळ पोकळी नसते तर ती असते ओतप्रोतयुक्त रिक्तता, उर्जायुक्त अवकाश.चैतन्ययुक्त अवकाश ! चैतन्याचा सर्वत्र संचार आहे, असंच यातून जॉन लेनन याना सुचवायचं आहे.
संत ज्ञानेश्वर महाराजांनी ’चांगदेव पासष्टी’मध्ये स्पष्टपणे नमूद केले आहे की सर्वत्र उर्जा हीच चैतन्य रुपात भरून राहिली आहे.ते म्हणतात –”जो लपोनी जगदाभासू । दावी मग ग्रासू । प्रगटला करी ॥ प्रगटे तंव तंव न दिसे । लपे तंव तंव आभासे । खोमत जो। —-” हे चैतन्य अनेकविध रुपे धारण करते न करते तोच ते नाही असे होते.ते चैतन्य ’अवघे’ आहे, असं अत्यंत मार्मिक शब्दात माऊली त्याचा उल्लेख करतात.
१९७१ साली जॉन ग्रीबनने विश्वाच्या निर्मितीबाबतची “महास्फोटाच्या आगीच्या गोळ्यातून उत्पत्ती,त्याचे प्रसरण आणि पुन्हा त्या अवकाशात त्याचा लय” ही संकल्पना मांडली आणि १९७३ साली एडवर्ड ट्रॉयॉनने उचलून धरली आणि तिला “Bigbang as Vaccum Fluctuataion” म्हणून प्रसिद्धी दिली.
सामान्यतः गौतम बुद्धाचा ’शून्यवाद’ आणि पुंजभौतिकीतील अवकाश किंवा रिक्तता एकच होत असे समजले जाते. या विलक्षण विश्वातील सर्व काही ’अनित्य’ आणि “अनात्म” आहे. या ’अनित्य’ विश्वामागे एकमेव तत्त्व आहे ते अनंत,नित्य,चिरस्थायी असे “आत्मतत्त्व” होय असे अद्वैत वेदांत सांगतो.गीतेत[अ.१३-३१] ”अनादित्त्वात् निर्गुणत्वात् परमात्माsयमव्ययः।” असं म्हटलं आहे. आत्मा निर्गुण,अनंत,ज्ञानघन आहे असे गीता सांगते.मात्र बुद्धवाद हे मान्य करत नाही. सर्व अनित्य आहे, क्षणिक आहे असच ते सांगतात.ते ’एक’ नेहमीच ’अनेकत्वात’ व्यक्त होत असते. अनेकाशिवाय ते ’एक’ कधी नसतेच असं बुद्धवादी समजतात.
काहीही म्हणा ” चैतन्यरुपात उर्जा आहे ती अनंत आहे,नित्य आहे वा अनित्य आहे !!! मला काही ही कळत नाही, बरंच काही कळत आहे, बरंच काही कळत नाही !!! हेच सत्य़ ! हेच सत्य़ !!

सुरक्षा-आभाळातल्या विजेपासून

ही कविता वाचण्यापूर्वी , हा लेख अवश्य वाचा.

“छावा हा सिंहाचा” नियम शिकवतॊ सुरक्षॆचा !


सिंहाचा हा छावा, हॊता शूर आणि धीराचा !
सगळीकडॆ फिरुन माहिती गॊळा करायचा !!
नाव त्याचॆ राणा, करतॊ नियमांची गर्जना !
बाबांनॊ ! आभाळातल्या वीजॆपासून असॆल हवी सुरक्षा,
नियम साधॆ जाणा आणि पाळा,हीच करतॊ अपॆक्षा !
वीज कडाडली ढगात,गोळा उठला पोटात,
धडा–ड धुम–म–, आवाज घुमला परिसरात.
वीजॆपासून हवी सुरक्षा ! राणाची गर्जना !
करतॊ नियमांची उद्-घॊषणा !नियमांची उद्-घॊषणा !
पावसाळी हवामानात , काळॆकाळॆ ढग आभाळात !
चमचमाट वीजांचा, धडाऽडधुमऽगडगडाट ढगांचा !!
वातावरण हॆ धॊक्याचॆ, कायम ध्यानात ठॆवायचॆ !
सुरक्षॆसाठी मॊठ्या इमारतीत पळायचॆ.
जा तॆव्हा घरात किंवा शाळॆत,वा मॊठ्या इमारतीत;
नका थांबू बाहॆर पावसात, नका थांबू बाहॆर पावसात.
कडाडणाऱ्या वीजॆ पासून, असॆल हवी सुरक्षा !
ध्यानात ठॆवा,नियम पहिला हा पाळायचा !
दूर रहा नळ, खिडक्या आणि विद्युत उपकरणापासून,
नका वापरू टॆलीफॊन,कडाडणाऱ्या वीजॆ पासून,
असॆल हवी सुरक्षा ! ध्यानात ठॆवा,नियम दुसरा हा पाळायचा !
हे ही ठेवा ध्यानात ,बस वा मोटारीत,
तुम्ही असता सुरक्षित, खिडक्या दारे बंद करुन
बसून रहा हो स्वस्थ चित्त ! हो स्वस्थ चित्त !
असतात असुरक्षित आणि धॊकदायक
उघडीवाहनॆ,ट्रॅक्टर,सायकली व मॊटरबाईक
कडाडणाऱ्या वीजॆ पासून, असॆल हवी सुरक्षा !
ध्यानात हॆ ही ठॆवा,नियम तिसरा पाळायचा !
कडाडणाऱ्या वीजॆ पासून,असॆल हवी सुरक्षा !
वीज चमकताच जर ३० सॆकंदात ,
ऎकू आला वीजांचा गडगडाट
ताबडतॊब जा शाळॆत वा जा घरात .
शॆवटी ऎकलॆल्या वीज-गडगडाटानंतर
बसा कि हॊ ३०मिनिटॆ स्वस्थ जरा घरात.
३०-३०चा नियम हा पक्का ठॆवा ध्यानात.
ऎकता वीजांचा गडगडाट, जा शाळॆत वा घरात.
कडाडणाऱ्या वीजॆ पासून,असॆल हवी सुरक्षा !
धडाडधुम विजांचा कडकडाट,ढगांचा गडगडाट,
पोहण्यात दंग तुम्ही तळ्यात वा सागरात,
कडाडणार्‍या वीजेपासून असेल हवी सुरक्षा,
पोहणे लगी थांबवा, किनार्‍यावर परता,
जा तेव्हा घरात वा मोठ्या इमारतीत,
नका करू हयगय, या नियमांच्या पालनात.
असेल हवी सुरक्षा, खेळ लगेच थांबवा,
नका करू घॊळका, नका जाऊ राहुटीत,
झाडापासून ही दूरच असा, हो दूरच बसा,
असेल हवी सुरक्षा ! एकमेकापासून दूरदूरच बसा,
नियम हे पालनात, हयगय करू नका !!


अधिक माहितीसाठी हा दुवा पहा http://www.lightningsafety.noaa.gov

प्रकाशाचा वेग म्हणजेच आत्म्याची सद्गती !

प्रकाशाचा वेग म्हणजेच  वेदांतातील आत्म्याची सद्गती !
१९०५ मध्ये आइन्स्टाईनने त्याचा सिद्धांत जगासमोर मांडला. त्यात त्याने सात तत्त्वांचा उहापोह केला. १) अवकाश व २)समय हे दोन्ही सापेक्ष आहेत. ३)अवकाश त्रिमित नाही. ४) भूत-वर्त-भविष्यकाळातून वेळ एकाच दिशेत वाहात नाही. ५) अवकाश व काळ हे एकमेकाशी अत्यंत किचकटपणे संबंधीत असून ते चतुर्मित अवकाश-काल’ व्यक्त करते ७)वस्तुमान हे उर्जेचे रुप आहे. या तत्त्वांच्या आकलनासाठी त्याने काही गणिती समीकरणे मांडली.त्यात त्याने (अ) वेगाचा वस्तुमानावर परीणाम-जेव्हा निरीक्षकासापेक्ष वस्तु गतिमान असते तेव्हा गतिमान वस्तुचा वेग जसा वाढत जातो तसे त्या वस्तुचे वस्तुमान पण वाढत जाते.मात्र त्या वस्तुस वस्तुमान वाढीची जाणिव नसते. (ब)वेगाचा दृग्गोचरतेवर परीणाम-जेव्हा निरीक्षकासापेक्ष वस्तु गतिमान असते तेव्हा तिच्या वेगाच्या दिशेत ती वस्तु संकोच पावत असल्याचे निरीक्षकास दिसते.मात्र प्रत्यक्ष वस्तुस तिच्या वस्तुमानातील संकोचन जाणवत नाही.(क) वेगाचा कालावर परीणाम-गतिचा परीणाम म्हणून काळ व्यक्त होतो असे आइन्स्टाइनचे म्हणणे होते. वस्तुचा वेग जसा वाढेल तसे कालविस्तार पावल्याचे त्या निरीक्षकास दिसते.परंतु प्रत्यक्षात त्या वस्तुस कालविस्ताराचा अनुभव येत नाही. या तिन्हीच्या समर्थनार्थ त्याने तीन समीकरणे मांडली. जुळयांच्या प्रवासाच्या गोष्टीत या तिसर्याम तत्त्वाचा विचार केलेला आहे. त्यासाठीचे गणिती सूत्र समजून घेतले तर जुळ्यांची गोष्ट समजायला त्याची जास्त चांगली मदत होईल, अन्यथा हे काहीतरी गौडबंगाल आहे असेच वाटेल. वेगाचा कालावर परीणाम काढण्यासाठी आइन्स्टाइनने दिलेले सूत्र असे आहे. {सा=का वर्गमूळ [१-(व*व) / (प्र*प्र)] }. या सूत्रात सा=सापेक्ष काळ, का= पृथ्विवर लोटलेला काळ, व=वस्तुचा वेग, आणि प्र=प्रकाशाचा वेग असे गृहित धरलेले आहे. आता या ठिकाणी जेव्हा वस्तुचा वेग प्रकाशाच्या वेगाबरोबर होतो तेव्हा तेव्हा सापेक्ष काळ शून्य होतो. यावरून जेव्हा एखादी वस्तु किंवा व्यक्ति प्रकाश वेगाने प्रवास करेल तेव्हा ती अमर हॊईल,अविनाशी हॊईल, नित्य हॊईल.हिच ती अद्वैत वेदांतातील सद्गती होय. म्हणूनच मृत व्यक्तिच्या आत्म्यास सदगती लाभो ! अशी प्रार्थना हिंदू धर्मीय लोक करतात. इतकेच नव्हे तर मराठीत “थांबला तो संपला” अशी म्हण आहे. माझ्या मते “सतत गतिमान राहणेच श्रेयस्कर” हे जनमानसावर बिंबवण्यासाठीच ही म्हण पडली असावी. “मृतात्म्यास शांती लाभो” हे चक्क इंग्रजीतील “मे सोल रेस्ट इन पीस” चे भाषांतर जे हिंदू धर्मीय मृत व्यक्तीबाबत संबोधणे सर्वथा अयोग्य होय.पण जनसामान्यांना हे कोण सांगणार ?
आता आपण जुळ्याच्या प्रवासाकडे वळूया. एक जुळे समजा वयाच्या १० व्या वर्षी प्रवासास निघाले. एकाने पृथ्वीवर प्रवास करायचा आणि दुसर्यााने अवकाश यानाने अवकाशप्रवास करावयाचा असे ठरवले. समजा अवकाश यानाचा वेग जवळजवळ प्रकाशाच्या वेगाइतका म्हणजे त्याच्या ९०% इतका आहे. आता असे समजा कि पृथ्विवरील ६० वर्षे(का) इतका काळ लोटल्यावर अवकाशप्रवासी पृथ्वीवर आपल्या भावास भेटण्यासाठी परतला. पृथ्वीवरील त्याचा भाऊ नुकतीच त्याची तिशी पार केलेल्या अवकाशप्रवाशास पाहून अचंबित झाला.आपण सत्तरी पार केली तरी माझा जुळा भाऊ तीस-पस्तीसचाच कसा ? असा प्रश्न त्याला पडला असणार नाही का?
हे उदाहण “ट्विन पॅराडॉक्स” म्हणून प्रसिद्ध आहे. आता या उदाहरणात सा=सापेक्ष काळ किती असावा ते शोधावयाचे आहे. का=६० वर्षे हा पृथ्वीवर लोटलेला काळ  दिलेला आहे.वस्तुचा वेग प्रकाशाच्या वेगाच्या ९०/१०० दिलेला आहे. म्हणजेच व=०.९प्र. आता या किमती सा=६० वर्गंमूळ{१-[(०.९प्र) (०.९प्र)] / (प्र*प्र.) } या सूत्रात घातल्यास सा=[६० वर्गमूळ {१-०.८१}]=[६० वर्गमूळ{१९/१००}]=[६वर्गमूळ{१९}]=२६.१वर्षे इतका सापेक्ष काळ आला.अवकाश प्रवासास तो निघाला तेव्हा त्याचे वय १० वर्षे होते,त्यात सापेक्ष काळ मिळवून अवकाश प्रवाशाचे पृथ्वीवर परतल्यावर वय=१०+२६=३६ वर्षे इतके येते.म्हणजे पृथ्वीवाशी ७० वर्षाचा म्हातारा तर अवकाश प्रवासी ऐन तारूण्यात ३६ वर्षे वयाचा ! आहे का नाही विरोधाभास !
तर असा हा प्रकार आहे.वेगाचा कालावर हा असा परीणाम होतो आणि ते गणिताने असे सिद्ध होते.मला हे एवढेच समजले आहे. तसं हे सारं अनाकलनिय असेच आहे !

कडाडणाऱ्या वीजॆ पासून, असॆल हवी सुरक्षा !

गेल्या आठवड्यात आभाळातील वीज अंगावर पडून काही माणसे दगावली अशी बातमी वाचली आणि मला राहवले नाही म्हणून हा लेख लिहायला घेतला. खरं म्हणजे शालेय जीवनापासून याविषयी काय काळजी घ्यावी हे शिकवलेले असते.पण आपण अश्यावेळी तेव्हढे सजग नसतो, जागृत नसतो, सावध नसतो. समाजात वावरत असताना, मुळात कुठल्याच नियमावलीचं पालन करायचंच नाही असं आपल्या मनावर बिंबलेले असते. मग ते वाहतु्कीचे नियम असोत, वीजवापरासंबंधीचे असोत, बांधकामासंबंधी असोत , आगीसंबंधी असोत वा इतर कुठले असोत !! काय करेल प्रशासन, काय करेल पोलीस खाते, काय करेल विद्युत कंपनी, काय करेल निसर्ग? बर्‍याच गोष्टी तर आपणच करायच्या आहेत आपल्या सुरक्षेसाठी ! वाचा नि अंमलात आणा ही कळकळीची नम्र विनंती !!
आभाळातल्या वीजॆपासून धॊका पॊहचू नयॆ, सुरक्षितता मिळावी यासाठी काय काळजी घ्यावी, या बाबत १९९२मध्यॆ कॉक्स नावाच्या अभियंत्यानॆ काही सूचना दिल्या. त्या सूचनांचे पालन केल्यास आपण आभाळातल्या विजेपासून बर्‍याच अंशी सुरक्षित राहू शकतो.
आपल्या घरात आपण वापरत असलेली वीज आणि आभाळातील वीज यात तत्वतः काहिही फरक नसतो,परंतु घरातील विजेचा प्रवाह हा एक ते पाच अम्पियर इतक्या तीव्रतेची तर आभाळातील विजेची तीव्रता वीस ते दोनशे किलोअम्पियर इतकी असते.
जमिनीवर वीज पडतॆ, तॆव्हा जमिनीतून किमान वीसहजार अम्पियर इतका वीजप्रवाह वाहू लागतो. आणि अशावेळी तेथे उभ्या असलेल्या माणसाच्या दोन्ही पायातील अंतरावरील त्या दॊन बिंदूत व्हॊल्टॆजमध्ये वाढ होते.यालाच अर्थ पॊटॆंशियल राइज(EPR) वा स्टॆप व्हॊल्टॆज(Vs) म्हंटले जाते. ऍन्ड्रुज नावाच्या अभियंत्याने हे व्होल्टेज मोजण्यासाठी पुढील सूत्र दिले ते असे Vs = (Iρ/2π)[s/d(d+s)] . या सूत्रात I=current in amperes, ρ=earth resistivity in ohm-M, d= distance to the lightning strike in M , s= dist. Bet.2pts. (step) in M.असे समजतात.
वीज नेहमी जवळच्या आणि वीज प्रवाहास किमान विरोध करणार्‍या मार्गानेच भूमिगत होण्याचा प्रयत्न करते. उघड्यावर चालणार्‍या, खेळणार्‍या किंवा समुद्र किनारी फिरणार्‍या माणसाच्या डोक्यावर/खांद्यावर वीज पडल्यास ती शरीराच्या पृष्ठभागावरून समांतर मार्गाने भूमीगत होते. (As Vhf > ABDV). तसेच जर मनुष्य झाडाजवळून जात असेल तेव्हा वीज पडली तर ती अगोदर झाडावर पडून नंतर माणसावर पडते आणि त्याच्या शरीराच्या पृष्ठभागावरून समांतर मार्गाने भूमिगत होते.पहिला वीजेचा धक्का झाडावर हॊऊन दुसरा धक्का माणसावर झाल्यास त्याची तीव्रता अतिशय धोकादायक पातळीस पोचलेली असते.( V bet. Tree & subject >ABDV results in Second Strike- very dangerous). तसेच माणसाच्या पावलातील अंतर जसजसे वाढत जाते तसतसे स्टेप व्होल्टेज वाढत जाते. हे तत्त्व ध्यानात घेता पावलातील अंतर जितके कमी तितकी सुरक्षितता जास्त असते. भूमिगत होऊ पाहणारा वीजप्रवाह नेहमी सर्वात उंच वस्तुवरच आधी धडकतो, तोच त्याला सर्वात जवळचा मार्ग असतो.त्यामुळे विजांचा गडगडाट चालू असतांना आपण सर्वात उंच वस्तु होता कामा नये. तसेच वीजप्रवाह नेहमीच किमान विरोध करणार्‍या वस्तुवर आधी धडकतो हा मुद्दा ही तितकाच महत्वाचा असतो.
वरील मुद्दे ध्यानात घेता विजांचा गडगडाट हॊत असताना उघड्या मैदानातील माणसाने दोन्ही पाय जवळ घेऊन, उकिडवे बसावे,दोन्ही गुडघ्यात डोके घालून एखाद्या चेंडूसारखा शरीराचा आकार होईल असे पहावे, म्हणजे त्याला जास्तीत जास्त सुरक्षितता मिळते.
आभाळातल्या वीजॆचा मनुष्य दॆहावर निर्माण हॊणारा दाब:-मनुष्य दॆहाचा रॊध( R)=१०००ऒहम्स गृहित धरून किमान तडितपात प्रवाह (I) २० किलो अम्पियर असेल तर डॊकॆ तॆ पाय यातील दाब= IR=Vhf = [२० x१०६] व्हॊल्ट इतका येतो.
हवॆचॆ डायइलॆक्ट्रिक ब्रॆकडाऊन व्हॊल्टॆज (ABDV) =३x१०३ व्हॊल्ट / सॆंमी असतॆ.माणसाची सरासरी ऊंची १७०सॆंमी (गृहित) धरल्यास डॊकॆ तॆ पाय या ऊंचीच्या हवेच्या स्तंभाचे डायइलॆक्ट्रिक ब्रॆकडाऊन व्होल्टेज= ABDV= (३x१०३ x १७०) = [५.१ x१०६ ] व्हॊल्ट यॆतॆ.
[२० x१०६] व्हॊल्ट हॆ माणसाच्या ऊंचीइतक्या हवेच्या स्तंभाच्या व्होल्टेजच्या (ABDV च्या) चौपट असल्यामुळॆ बहुतॆकवॆळा वीजप्रवाह शरीरातून न जाता, शरीराच्या पृष्ठभागावरुन समांतर मार्गाने भूमिगत हॊतो. त्यामुळे शरीरावर गंभिर अशा भाजण्याच्या जखमा होतात. मनुष्य चालत असेल आणि त्याचा हात अगोदर विजेच्या मार्गात आला तर दुसरी काहीही इजा न होता कोपरापसून हात कापल्याप्रमाणे तुटून पडल्याचॆ काही अपघात प्रकरणात दिसून आले आहे. वरील सर्व मुद्दे ध्यानात घेऊन आपण योग्य ती काळजी घेतली तर आभाळातल्या विजेपासून सुरक्षितता मिळू शकते.
याच बरोबरीने काही इतर मुद्देही लक्षात घेऊन त्याची अंमलबजावणी जाणिवपुर्वक करणे आवश्यक ठरते.
जर एखाद्या उंच इमारतीजवळ असतांना विजांचा कडकडाट ऐकू आला तर ताबडतोब त्या उंच इमारतीचा आश्रय घ्यावा. आपण घरात असाल तर घरातील नळ, टेलीफोन,खिडक्या आणि विद्युत उपकरणापासून दूरच राहावे.
जर विजांचा चमचमाट होऊन अर्ध्या मिनिटाच्या आत गडगडाट ऐकू आला तर ताबडतोब मोठ्या इमारतीचा, शाळेच्या पटांगणात असाल तर शाळेचा आश्रय घ्यावा आणि पुढील आर्धा तास त्या इमारतीमध्येच निवांत बसून रहावे.
जर आपण मोटारसायकलने प्रवास करत असाल किंवा इतर कुठल्याही ट्रक्टर सारख्या उघड्या वाहनात असताना विजांचा कडकडाट ऐकू आला तर अशा वाहनापासून ताबडतोब दूर जावे आणि वर नमूद केल्याप्रमाणे चेंडू सारखे शरीराचा आकार करून उकिडवे बसावे. तेच आपण बस सारख्या बंद वाहनात असाल तर आतच बसून रहावे.तेथे आपण सुरक्षित असता हे ध्यानात घ्यावे.

हे सारे सहज लक्षात रहावे यासाठी एक कविता केली आहे. या कवितेत राणा नावाचा एक सिंहाचा छावा आपल्याला आभाळातल्या विजेपासून सुरक्षा हवी असेल तर काय काय काळजी घ्यावी ते गर्जना करुन सांगत आहे.

“छावा हा सिंहाचा” नियम शिकवतॊ सुरक्षॆचा !
सिंहाचा हा छावा, हॊता शूर आणि धीराचा !
सगळीकडॆ फिरुन माहिती गॊळा करायचा !!
नाव त्याचॆ राणा, करतॊ नियमांची गर्जना !
बाबांनॊ ! आभाळातल्या वीजॆपासून असॆल हवी सुरक्षा,
नियम साधॆ जाणा आणि पाळा,हीच करतॊ अपॆक्षा ! पुढे वाचण्यासाठी   येथे जा.

अधिक माहितीसाठी वाचा https://savadhan.wordpress.com/2010/02/25/निसर्गप्रेमी-संत/
अधिक माहितीसाठी हा दुवा पहा http://www.lightningsafety.noaa.gov

निसर्गप्रेमी संत !

  • निसर्गाचं सूक्ष्म निरीक्षण.
  • त्याची नॊंद अभंगात.
  • निसर्गावर उत्कट प्रॆम.
  • निसर्गाशी एकरुप.
  • निसर्गात ईश्वराची अनुभूती !!
  • निसर्ग दर्शनानॆ मन प्रसन्न हॊतॆ!
  • पर्यावरण संवर्ध संत
  • संत तुकाराम, संत ज्ञानॆश्वर, संत जनाबाई, संत कबीर, संत सावतामाळी, संत चॊखामॆळा अशी समस्त संतांची मांदियाळी समाजाला अभंगाद्वारॆ निसर्गावर प्रॆम करायला शिकवतॆआनंदाचॆ डॊही आनंद तरंगमनमॊहक आणि विलॊभनीय! अशा निसर्गात ईश्वराची अनुभूती  घेता येते !! नव्हे ती अनुभूती मिळतेच ! ☻ हिंदू-संस्कृतीमुळॆच पर्यावरणाचे  संवर्धन☺ आजपर्यंत झाले आहे.पण माणसाने अंतःप्रज्ञेचा कौल मानायचं सोडून तर्कप्रज्ञेची कास धरली, आणि त्यामुळे निसर्गापासून माणुस दूर दूर जाऊ लागला आहे, निसर्गाला ओरबाडू लागलाय. भारतीय-हिंदू-संस्कृतीने वर्षभर निसर्गाशी जवळीक साधलीय.  प्रत्यॆक महिन्यात किमान एक सण साजरा करुन निसर्गाशी  जवळीक साधण्याची किमया या संस्कृतीने साधलीय.
  • चैत्र-गुढी पाडवा-:आरॊग्यासाठी कडूनिंब-पानॆ सॆवन.
  • वैशाख-अक्षय तृतिया-: आमरस पॊळी. ज्यॆष्ठ- ज्यॆष्ष्ठागौरी,वटपौर्णिमा :- वटपूजा, कैरीडाळ, पु.पॊळी.
  • आषाढ-व्यासपूजा,दीपपूजा चातुर्मास्यारंभ-:व्रतवैकल्य, उपास. श्रावण-नागपं,नारळीपौ,पोळा-:दिंडॆ, नारळीभात, बैलपूजा.
  • भाद्रपद-हरितालिका,गणॆश४, ऋषि५, महालय -: मॊदक, पत्री
  • आश्विन-नवरात्र,दसरा,कॊजागिरी, वसु१२,धन१३, नरक१४-:उपास,पु.पॊळी,दूध, फराळ,गॊवत्सपूजा.
  • कार्तिक-बलि१,यम२(भाऊबीज),पांडव५, तुलसीविवाह,चातुर्मास्यसमाप्तिः मिष्टान्न,नववस्त्रधारण. मार्गशीर्ष-दत्तजयंती,दॆवदिवाळी-: उपास,पु.पॊळी
  • पौष-शाकंभरी दॆव्युत्सव मकरसंक्रांत-: तीळगुळ माघमहाशिवरात्र-: उपास
  • फाल्गुन-हॊलिकॊत्सव,रंग५-: पु.पॊळी
  • दरमहा शुक्ल व वद्यपक्ष एकादशी,चतुर्थी-: उपास .महाशिवरात्र-ब्रह्मा-विष्णु-महॆशपूजन
  • पर्यावरण संवर्ध संतानी सतत निसर्गाची आठवण ठेवली, त्याविषयी कृतज्ञता व्यक्त केली. निसर्गाला ऒरबाडण्याची भाषा संतांनी कधिही कॆली नाही. निसर्गात राहून,थॊडसंच घॆऊन,पुनःसर्व त्यालाच अर्पण करायला सांगणारी हिंदूसंस्कृती व संतांची मांदियाळी  ही सदैव पूजनीय ,वंदनीय आहे !!
  • आज आपण काय करत आहॊत ?
  • वृक्ष संवर्धन कि नाश (आपटा),प्राणीमात्राचॆ संवर्धन कि निर्वंश, जलस्रॊत संवर्धन कि प्रदूषण (निर्माल्य),निसर्ग संवर्धन कि नाश ? [पृथ्वी,आप,तॆज,वायु,आकाश-प्रदूषणाने ग्रस्त आहेत ], समारंभाच्या नावाखाली अन्नाची प्रचंड नासाडी  चालू आहे. रोज किती टन अन्न वाया जातं त्याची मोजदादच नाही.
  • इंधनाची प्रचंड नासाडी होत आहे.वाहनांची बेसुमार वाढ झाली आहे. त्यामुळे  प्रचंड प्रमाणात कर्बॊत्सर्जन होऊन वायु प्रदूषण होत आहे. हे काय चालले आहे ? आपण काय करत आहोत ?
  • कुठलॆच नियम पाळण्याची आपल्याला इच्छा नाही. नियमावली पुस्तकात धूळ खात पडलेली आहे
  • आपण खरॊखर सुशिक्षित आहॊत काय ? असा प्रश्न मला पडलेला आहे. .मला काय त्याचॆ? चलता है यार !!! या विचारसरणीने आपणा सर्वांचेच नुकसान होत आहे. हे आपल्याला कधी समजणार ?
  • पर्यावरण संवर्ध संतांचा विचार करत असता समर्थांचा आवर्जुन उल्लेख करावाच लागतो. त्यांचा अनुल्लेख हा कृतघ्नपणा ठरेल.  पण आम्ही कृतघ्न ही आहोत ,हे त्यांच्याविषयी आपण  दाखवत असलेल्या अनास्थेवरुन ध्यानी येतेच. समाजसुधारण्यासाठी  त्यांनी जे उपाय सुचवले आहेत तिकडे आपण लक्ष न दिल्याने आज समाजातील विविध घटक  आत्महत्या सारख्या टोकाच्य़ा  भूमिका घेत आहेत, हि लांच्छनास्पद बाब आहे.
  • संत साहित्यात समर्थांचा दासबॊधामध्ये जीवसृष्टी, पर्यावरण याविषयी सॊप्याभाषॆत विशॆष माहिती दिली आहे.[ Ref: prof- Mahajan’s article in SAKAL]
  • पाणीहवापृथ्वीवनस्पतीअन्नप्राणीजीवसृष्टी असा क्रम समर्थांनी दिला आहेस.
  • झाडास झाडॆ खतपाणी ।घालून पाळिली प्रतिदिनी॥ वल्लीमध्यॆ जळ संचरॆ कॊरडॆपणॆ हॆ वावरॆ वॊलॆवाचून नाथिरॆ काहीकॆल्या [दासबॊध]
  • प्राणीदॆह झाडॆच : समर्थall flesh is grass: Bible
  • जैववैविध्य आणि विविधतॆत एकता याचं सुरॆख वर्णन समर्थांनी केले आहे.
  • नाना खॆचरॆ आणि भूचरॆ नाना वनचरॆ  आणि जळचरॆ नाना वर्ण नाना रंग नाना जीवनाचॆ तरंग यॆक सुरंग यॆक विरंग यॆकॆ सुकुमारॆ यॆकॆ कठॊरॆ किती म्हणौनि सांगावॆ शरीरभॆदॆ आहारभॆदॆ  वाचाभॆदॆ गुणभॆदॆ अंतरी वसि जॆ भॆदॆ यॆकरुपॆ [दासबॊध]
  • निसर्ग संवर्धनानॆ वातावरण,पर्यावरण शुद्ध होते असे समर्थांनी ३५०-४०० वर्षापुर्वीच सांगून ठेवले आहे .
  • संतांनी पर्यावरणाचं अतिशय सुंदर वर्णन कॆलॆय ! सर्व जीवसृष्टीचं आपल्यावर अनंत ऋण आहॆत. त्यांचॆ पालन, सांभाळ कॆला तरच सर्वांचा टिकाव लागॆल, असं सर्व संत दॊहॆ / अभंगाद्वारॆ पदॊपदी सांगत आहॆत. पण तिकडे लक्ष द्यायला सवड कुणाला आहे ?
  • सूक्ष्मजीव धुलीकणाहून सूक्ष्म आहॆत याची माहिती समर्थानी दासबोधात दिली आहे. ते म्हणतात  उदक तारक उदक मारक उदक नाना सौख्यदायक पृथ्वीचॆ मूळ जीवन जीवनाचॆ मूळ दहन दहनाचॆ मूळ पवन थॊराहून थॊर ज्वलनातून जल निर्मिती’ होते याचॆ ज्ञा समर्थाना कसॆ झाले असावे, असा आपल्याला प्रश्न पडणे स्वाभाविक आहे .
  • संत सावता महाराज स्वतःमाळीत्याना शॆतमळापंढरीतर भाजीपालाविठाईचवाटॆकांदा मुळा भाजी अवघी विठाई माझीहा संदॆश प्रत्यक्ष जगणारा निसर्गपूजक माळीसमाज आज शैक्षणिक, आर्थिक,बौद्धिक,आध्यात्मिक क्षॆत्रात आघाडीवर आहॆ. याचं श्रेय त्या संताकडेच जातं.
  • उदक नाना सौख्यदायक !! वल्लीमध्यॆ जळ संचरॆ कॊरडॆपणॆ हॆ वावरॆ । वृक्षवल्ली वनचरॆ आम्हा सॊयरी ! अशा वचनातून संतानी निसर्गाशी जवळीक साधली. निसर्गशांत – जगशांत!!! तरच आपण ही सुखासमाधनाने जीवन जगू शकतो याची जाणिव संताना पदोपदी होती.
  • वैश्विक तापमान वाढ- पहिली  जाणीव इ.स.१८९६मध्यॆ झाली.
  • इंधनज्वलन⇢प्रदूषण⇢तापमान वाढ गृहितक १९५७ मान्य करण्यात आले.
  • १९८०नंतर तापमान वाढीवर स्पष्टपणॆ चर्चा सुरू झाली.
  • १९९२मध्यॆ पहिली वसुंधरा परीषद-रिऒ- येथे सखॊल चर्चा झाली.
  • तापमान वाढीस प्रगत दॆशच जबाबदार असा वसुंधरा परीषदॆचा निष्कर्ष या परिषदेत जाहीर झाला!!!
  • निकॊलस स्टर्न –ब्रिटनचे आर्थिक सल्लागार : तापमान वाढ व प्रदूषण यामुळॆ युद्धजन्य परीस्थिती निर्माण झाली आहे  असा धॊक्याचा इशारा ऑक्टॊ २००६ मध्यॆ  दिला.
  • कर्बवायुचॆ उत्सर्जन रॊखण्यासाठी प्रचंड निधीची गरज आहे असे त्यानी सांगितले. हा निधी वाचवण्याचा विचार म्हणजॆ जगाचा विनाश !!!!!!!!
  • मात्र भारतात संत तुकाराम महाराजानी सुमारे  चारशे वर्षापूर्वी समाजाला साद घातली ! वृक्षवल्ली वनचरॆ आम्हा सॊयरी ।   पक्षीही सुस्वरॆ आळविती ॥ आणि पर्यावरण संवर्धनाचा संदेश समाजाला दिला.
  • सर्व धर्मातील संतसज्जनानी या चराचरावर नितांत प्रॆम कॆलॆ आणि सहजॊद्गार काढलॆ !
  • ऎसी कळवळ्याची जाती करी लाभावीण प्रीती ॥ व्याघ्रया शब्दाची उत्पत्ती आपल्या शिष्यगणांना उकलून दाखवण्यात दॆहभान हरपून गॆलॆल्या ऋषीस वाघानॆ झडप घालून गिळंकृत कॆलॆ तरीही त्यास विरॊध कॆला नाही. निसर्गाशी पूर्ण तादात्म्य !!! अशी शिकवण संतानी समजास दिली.
  • पर्यावरण विध्वंस माणसाचाच नव्हे सार्‍या सृष्टिवा  घात करेल कि काय  अशी भिती वाटते??
  • माणूस निसर्गाचा पहिला मारॆकरी आणि त्याबरॊबर तॊ स्वतःचा ही विनाश करॆल की काय ? अशी आज परिस्थिती आहॆ.
  • अणूऊर्जा, जनुकशास्त्र, रसायनशास्त्र, खगॊलशास्त्र, संगणकशास्त्र आणि इतर सर्व आधुनिकशास्त्रॆ-या मध्यॆ          हॊत असलॆली प्रगती(?) माणसास कॊठॆ नॆत आहॆ?!! आणि त्यामुळे काय होणार आहे ? क्षुल्लक ध्यॆयासाठी सर्वश्रॆष्ठाचा विध्वंस तर हॊणार नाही ना ?-:असं  बर्ट्रांड रसॆल यांनी म्हटलं यात बरेच तथ्य आहे असं आज वाटतं.
  • नकॊ नकॊ हा विध्वंस!!
  • जल,जंगल,जमीन या त्रयीवर माणसाचॆ अस्तित्व अवलंबून. बिफसाठी जंगल तॊडून कुरणाची निर्मिती.              [यु.एस्.ए], कारखाना-सांडपाण्यामुळॆ जमीन नापिक [बडॊदा], [इ.सर्वत्र] कचरा,निर्माल्य,प्रॆतॆ,इ.मुळॆ-:नदीचे  प्रदूषण होत आहे. त्या गटारगंगा होत आहेत -[सर्व] [पुणॆ,दिल्ली,काशी,इ],
  • संतांच्या उपदॆशाकडॆ पूर्ण दुर्लक्ष केल्यामुळे आज ही अवस्था झाली आहे.
  • वैश्विक तापमान वाढ रॊखण्यासाठी ऊर्जाबचतीच्या  मार्गाचा आपण जाणिवपुर्वक अवलंब करायला हवा आहे.  सौर,पवन,जैव ऊर्जॆचा वापर. घरी, कार्यालयात सीएफएल दिवॆ वापर.
  • पालिका पुरवत असलॆलॆ शुद्ध पाणी पिण्यासाठी व   हात उपशाचॆ(बॊरींगचॆ)पाणी इतर कामासाठी.                                घरी कपडॆ धुण्यासाठी आठवड्यातून१दिवस निवडून कमीत कमी थंडपाणी वापरावॆ.
  • शक्यतॊ पायी/ सायकलनॆ/ सार्वजनिक वाहनानॆच प्रवास करावा.
  • वाहनाच्या टायर मध्यॆ हवॆचा दाब यॊग्य ठॆवावा. सिग्नलला आपलॆ वाहन बंद/चालू करता यॆईल असॆ तंदुरुस्त ठॆवावॆ.
  • घरात,कार्यालयात नैसर्गिक प्रकाश भरपूर मिऴॆल अशी,भिंतीना शुभ्र रंगसंगती ठॆवावी.
  • पाणी तापवण्यासाठी वीज मुळीच न वापरता शक्य असॆल तर सौरऊर्जा वापरावी.
  • ५चंद्रिकायुक्त कार्यक्षम यंत्रॊपकरणॆच खरीदावीत.
  • आपल्या सॊसायटीमधील सार्वजनिक दिवॆ ऊर्जाबचत दिवॆ लावून बदलून घ्यावॆत. सार्वजनिक दिवॆ सायंकाळी ऊशीरा७.३० वाजता चालू व    पहाटॆ ५.३०/ ५.४५वाजता बंद करावॆत.
  • बाजारहाट करताना कापडी,तरटी,कागदी पिशव्याच वापरा. प्लॅस्टीकचा वापर कमी करा.
  • रिमॊटनॆ टीव्ही,व्हीसीआर सारखी उपकरणॆ बंद न करता थॆट मुख्य बटनानॆच बंद करा. अनॆक इंडीकॆटर्स न वापरता एकच चालू ठॆवावा.
  • पर्यावरण संरक्षणासाठी आपण काय करुशकतॊ?
  • आपल्या परिसरात माणसागणिक एक झाड वाढवा.
  • आठवड्यातून एक दिवस वाहनास विश्रांती, इंधन विरहीत स्वयंपाक –दहीपॊहॆ,फळॆ,दुध ,दही.
  • गणॆश,लक्ष्मी यांच्या मातीच्या मूर्ती वापरूया.
  • नदीत ऒला-सुका कचरा न टाकता त्याचॆ खत करुया.
  • सिगारॆट,दारु याऎवजी वृद्धाश्रमी फळॆ वाटून आनंद साजरा करुया.
  • फटाकॆ वाजवण्याऎवजी टाळ्या वाजवून आनंद व्यक्त करुया.
  • संतांच्या उपदॆशाचॆ पालन करून धरतीमातॆस तापमान वाढीपासून वाचवूया ! पर्यायानॆ जीवसृष्टीस वाचवूया!!

१.आरोग्य

कुष्ठरोग: एक भयानक रोग पण वेळीच उपचार केले तर पूर्ण बरा होणारा !!

अत्रि ऋषीची कन्या-अपाला. ही विद्वान ब्रह्मवादिनी होती.लग्नानंतर तीला कुष्ठरोग झाला.ती इंद्राची भक्त होती. इंद्राला प्रिय असलेला सोमरस अर्पण करण्याचे व्रत तीने घेतले होते. त्यासाठी  सोमवल्ली वनस्पती ती आपल्या दातानी चावायची. त्याचा रस काढायची आणि अत्यंत भक्तिभावाने तो रस ती इंद्राला अर्पण करायची. इन्द्र ही तिने अर्पण केलेला सोमरस अत्यंत आनंदाने  प्राशन करायचा.अपालाची ही निस्सिम भक्ति पाहून इंद्र तिच्यावर प्रसन्न झाला. आणि त्याच्या कृपेमुळे तिचा कुष्ठरोग पूर्ण बरा झाला. असी कथा आपल्याला वाचायला मिळते. या कथेचे तात्पर्य काय असावे? असा प्रश्न सूज्ञ वाचकास पडणे स्वाभाविक आहे.

अपालाने तिच्या दातानी चावून काढलेला रस   इंद्र प्यायचा. म्हणजेच अपालाचा कुष्ठरोग असांसर्गिक प्रकाराचा होता, आणि सोमवल्ली चावताना काही रस तिच्या पोटात गेला असणार आणि त्या सोमरसामुळे तिचा कुष्ठरोग बरा झाला असणार. म्हणजेच सोमरसात कुष्ठरोग नाहीसा करणारा गुणधर्म असणार, असा निष्कर्ष या कथेमधून आपोआपच बाहेर पडतो.

आपल्या देशात ८०% कुष्ठरोगी असांसर्गिक ( नॉन लेप्रो)प्रकारचे तर २०% कुष्ठरोगी सांसर्गिक (लेप्रो) प्रकारचे आहेत.दोन्ही प्रकारामध्ये सुरुवातीस त्वचेवर चट्टे उमतात. पण त्याचे प्रमाण कमी जास्त असते.

लेप्रोत (सांसर्गिक रोगात) जास्त चट्टे असतात,कान,चेहरा,त्वचा सुजते. पुढच्या टप्प्याला त्वचेवर गाठी येतात. लेप्रोत पुढचा टप्पा म्हणजे शरीर विकृती. शरीराचे भाग, हातापायाची बोटे झडतात,,नाकाची केवळ भोकेच उरतात,चेहरा विद्रुप सिंहाच्या तोंडासारखा होतो.या रोगात जी काही पडझड होते ती बाह्य शरीराची.आतले अवयव  सहीसलामत राहतात.बाह्य शरीराची पूर्ण वाताहत करून हे  जंतू  आपोआप नाहीसे होतात. अशा रोग्याला “बर्न्ट आउट “ असे म्हणतात.एम लेप्रा जंतू शरीराच्या आतल्या अवयवाना अजिबात धक्का लावत नाहीत. रस्त्यावर जे भिकारी दिसतात ते या प्रकारचे संसर्गशून्य प्राणी असतात. म्हणून हा रोग भयानक –किळसवाणा, अंगावर शहारे आणणारा असा वाटतो. म्हणून अंगावर चट्टे दिसताच लगेच “काटन-पीन टेस्ट ने” संवदेने विषयी निदान करून घेणे अत्यंत महत्वाचे असते.संवेदना नष्ट झाल्याचे निदान असेल तर त्यावर ताबडतोब उपचार सुरु करणे अत्यंत आवश्यक असते. ताबडतोब उपचार सुरु केल्यास पुढे निर्माण होणारी विकृती टळून रोगी लवकर बरा होऊ शकतो.  मात्र चट्ट्यास खाज असेल तर ते गजकर्ण, नायटे, सोरायसिस इ.त्वचा रोगाचे असू शकतात. त्यासाठी वेगळा उपचार त्वचा-रोग तज्ञाकडून करून घेणे इष्ट असते.

नॉन लेप्रो (असांसर्गिक रोगात) प्रकारात हातापयाचे,चेहर्‍याचे,बाह्य शरीराला पुरवठा कराणारे मज्जातंतू विकृत होतात. त्यामुळे हाताचे पंजे वेडेवाकडे,तळ्पायाना व्रण ,क्षतं पडतात,जखमा होतात. या प्रकारचे रोगी अगदी तुरळक असतात.

४-१४ वयोगटात लेप्रसीचे प्रमाण अधिक आढळते.मुलांना येणारे चट्टे लहान,फिकट, आणि फारच थोडे असतात.५४५ केसेस मध्ये हे  चट्टे मांड्या १९%, हात१३%,पाय८%,ढुंगण१८% या प्रमाणात आढळले.

कुष्ठरोगासाठी सद्या डिडीस /डेपसोन –’डायमिनो डायफिनिल सल्फोन ’ या  गोळ्या बरेच दिवस द्याव्या लगतात. दुसरं औषध Refampicine or Clofazimine  ही दोन औषधे लेप्रो (सांसर्गिक रोगासाठी) इन्फेक्शनसाठी असतात. नान लेप्रोसाठी (असांसर्गिक रोगासाठी) देण्याची आवश्यकता नसते. मात्र DDS गोळ्या दोन्ही प्रकारात द्याव्याच लगतात. रुग्ण बरा झाला तरी बरेच दिवस ह्या गोळ्या घ्याव्या लागतात त्यामुळे हा रोग कधीच बरा होत नाही, अशी काहींची गैरसमजूत झालेली असते . मनातली या रोगाबद्दल असलेली भिती आणि गैरसमज काढून टाकून ताबडतॊब उपचार घेणे सुरू करावे अशी कळकळीची विनंती आहे. (संदर्भ:तपस्या–डॉ.सुमती क्षेत्रमाडे)